iktisat okumama rağmen bu güne değin iktisat bana siyasal teoriler, siyasal düşünceler veya bir siyaset bilimi kadar çekici gelmemişti. zaten bu da ilk iktisadi yazım. takdirlerinize sunuyorum:)

Atladığın bir şey olmuş, daha doğrusu ben ABD de ortaya çıkan bu krizin dünyaya nasıl yayıldığı ile ilgili bilgiler de beklerdim. Yani tamam ABD de kriz oldu ama, kriz neden özellikle EURO kullanılan ülkelerde ciddi kayıplara hatta resesyona varabilecek kayıplara neden oldu? neden bazı ülkeler, ekonomilerinin Türkiye gibi havada olmalarına karşın bu krizden Avrupa ülkeleri kadar etkilenmedi / etklenmeyecek mesela? Sözgelimi, Avrupadaki ciddi finansal kuruluşlar battı batacak noktasına geldi deniliyor ve İngiltere gibi ülkeler de ABD gibi destek paketleri çıkarıyor, Ama Türkiye neden "krizden çok etkielnmeyeceğiz" diyor? zaten ekonomimiz onlardan daha güvensiz neye dayanarak bu iddiayı savunabiliyor hükümetimiz?

Atilla Yayla nin yazsını okurken de benzer şeyler kafama takıldı.Amerika da durumu tamamen sermaye değil,neo-conlar ve bush kontrol ediyor,kriz ondan çıktı iddiası var.sermayenin unun %1 lik bir kesimin elinde olduğu bir dünya ve aynı durumun olduğu dünyanın lider ülkesinden bahsediyoruz.dolayısıyla durumu kontrol eden,sayı bakımından %1 ancak sermaye bakımından u.burda sadece devleti,bürokratları suçlamak,tüm kötülükleri onlara ihale edip,aslında müdahele etmeseler piyasa iyi olacak demek ne kadar doğru.
Ayrıca ABD de siyasi ve ekonomik durumu belirleme de siyasetçilerin aktör değil,figüran olduklarını düşünüyorum.sadece işlerin hangi süreçte nasıl yürümesi planlanıyorsa ona uygun iktidarlar geliyor.Yani Obama gelecek,dünya daha barışçıl ve demokratik olacak demek hayaldir.Ama işlerin öyle görünmesi gerekiyorsa Obama ya bunları yapma fırsatı verebilirler.
Neyse komplo teorilerine dalmak istemiyorum.Temel olarak söylemek istediğim,insanların hayatlarına müdahele eden salt devlet,bürokratlar,ordu değil aynı zamanda sermaye gruplarıdır.Liberal aydınlarımızdan devlet e getirdikleri eleştiriler kadar,soros,rockefeller gibi sermaye yi siyasi güç olarak kullananlara da güçlü eleştiriler getirmelerini bekliyorum.

ahmet'cim şimdi, finansal kurumlar dersinden çıktım dersi spk başkan yardımcısı cemal küçüksözen verdi. konumuz malum konu; küresel kriz... krizin neden türkiyeyi çok fazla etkilemediğinden bahsetti. gerekçelerden birisi çok ilginç ve böyle bir gerekçeye sevinebileceğim ihtimali çok çelişkili... gerekçe şu; finans piyasalarımız çok ilkel. yavv güler misin, ağlar mısın... Fannie Mae ve Freddie Mac gibi Devlet sponsorluğundaki kuruluşlarca, (ibarenin telif hakkı yayla'ya aittir) keynesyen politikaların pratiğe dönüştürülmesiyle açığa çıkan kriz, bizi neden etkilemiyor(?) çünkü çok ilkel bir piyasaya sahibiz. ben sevinmeli miyim, yoksa üzülmeli miyim karar veremedim.

Peki neden bizi etkilemeyecekmiş hocam, bu konuda da bilgilendirsen ya bizi :) malum bir ton yatırımlarımız var, kaıtlarımız var elimizde, mağdur olmayalım sonra. :) yani ilkeliz bundan dolayı etkilenmiyecez ama neden ilkeller etkilenmeyecek, bunun bir açıklaması olmalı sanırım...

yo yo yanlış anlaşıldım ben nispi etkilenmeden bahsetmiştim tabiki etkileniyoruz ve etkilenmye de devam edeceğiz... ama hiç sorma bahadırcım ben de new york'daki plazayı satacaktım ama gelgör ki emlak fiyatları malum :)

Yahu TOKi derler bi kurum var, şimdi 100 000 tane yeni ev yapacakmış, ucuz fiyata. Türkiye'de de emlak fiyatları düşecek diyorlar, hatta böyle giderse müteahhit kalmayacak felan... bilgisi olan var mı acep? Aslında şöyle çeşitli sektörlerden yazarlarımız olsa da, her sektörün nabzını tutsak hiç de fena olmaz ama, imkan işte...

aynen öyle fiyatlar düşecek... ama işte kamu yararı, kamu menfaati gibi muğlak söylemlerle popülist hükümetler bu sektörün kuyusunu kazıyor...

öncelikle bahadir'a cevap vereyim. yazida derinlemesine açiklama yapmadigim için buradan devam edeyim. bir kere abd'de ortaya çikan krizin nedeni üzerinde uzlasiya varalim. bu krizin nedeni piyasayi kontrol edebilme gücünü elinde bulunduran ve en nihayetinde halktan oy toplayacaklari için halka çesitli haksiz tavizler veren, seçim propagandasi olarak kullanmak üzere halka bir nevi "bedava ekmek" dagitan siyasetçilerin piyasaya yanlis müdahalelerinden kaynaklanmistir.

somut örnek vereyim, nedir bu "bedava ekmek"ler? krizin ilk olarak çiktigi mortgage kredi sistemini ele alalim. 1997'de abd baskani olan clinton'in "Community Reinvestment Act" adli kanunuyla kredi kuruluslarinin ev kredisi verecegi kisiler arasinda ayrimcilik yapilmamasi öngörülmüstür. bu da ödeme gücü olan-olmayan herkese talep üzerine kredi verilmesi neticesini vermistir. ödeme gücü olmayanlarin aldiklari krediler geri dönmeyince para yerine kisiler evlerini bankaya vermek zorunda kalmistir. kredileri ödeyemeyip bankaya evlerini veren insan sayisi öngörülenden fazla oldugundan finans kuruluslarinin elinde para yerine konut fazlaligi ortaya çikti. dolayisiyla konut fiyatlari yariya kadar düserken finans kuruluslarinda nakit para sikintisi zuhur etti. bu da malum krizin baslamasinin asil nedenidir. zaten bu kısmı atilla yayla yazmış.

peki avrupa neden inim inim inliyor da biz rahatiz? ingiltere, fransa, almanya gibi avrupa devlerinin hepsinde sag-sol devletçi ve sosyal demokrat liderler iktidarda. bu politikacilarin da yine oy ve sözde ideolojik kaygilari piyasaya sosyal politikalarla çesitli müdahalelerine ve finans kurumlarini manipüle etmelerine neden oldu. abd'de gerçeklesenin bir benzeri ab'de de gerçeklesti. bunun dışında tüm dünya üzerinde etkisi ve kredi verebilme kredisi bulunan soros gibi çok büyük finans spekülatörleri var. bu finansörlerin abd'deki şirketlere/bankalara/finans kuruluşlarına vermiş oldukları krediler de finansörlere dönmedi veya öngörülenden geç vakitte dönecek. bu nedenle finansörler nakit sıkıntısı çekmemek için özellikle yüksek risk taşıyan günümüzdeki gibi dönemlerde avrupa'daki şirketlere daha önceden vermeyi taahhüt ettikleri kredileri veremediler. işte bu da borsada işlem gören bazı büyük holdinglerin nakit sıkıntısı çekmelerine neden oldu.

tüm bunların dışında borsada işleme tabi olan holdinglerden hisse almak, büyük holdinglere yatırım yapmak isteyen hanehalkı da abd'de başlayan krizi gözönünde bulundurarak yatırım konusunda temkinli davranmaya başladılar ve yapmak istedikleri yatırımı geri çektiler veya "ölümsüz" kabul edilen başka bazı sektörlere veya paranın reel değeri olabilecek altın gibi yatırım araçlarına yöneldiler. işte holdinglerin nakit sıkıntısı çekmelerindeki bir diğer neden de kanaatimce budur.

türkiye'de ise özkan'ın belirttiği gibi hem finans kurumları çok güçlü değil, hem de 2001'de yaşanan büyük mali krizin devleti akıllı olmaya itmesi ve bankalara olan müdahalelerini, batan bankaların kurtarılma çabalarını bir kenara bırakması faydalı oldu. bunların dışında yine mali krizin vermiş olduğu büyük ders ve kemal derviş'in etkili özelleştirme politikaları sonucu kamu açığımızın azalması, nitelikli mal üretiminde sınıf atlamamız, bu nitelikliliğin de ihracatı olumlu etkilemesi olumlu gelişmelerdi.

bütün bunlardan farklı bir yön daha var. bu da büyük yatırımcıların, finansörlerin türkiye'yi "riskli bölge" gibi görerek gerek devlete gerekse özel kesime kredi vermemeleri, yahut daha temkinli davranmaları. biz dünyanın en yüksek faizini vermemize rağmen yatırımcıları, finansörleri ülkeye çekemiyorsak bunun nedeni ülkedeki terör, militarizm, anti-demokratik yapının getirmiş olduğu büyük risktir. oysa abd'nin vermiş olduğu faiz oranı yüksekliği bırakın, negatif yönlü bir trende sahip. buna karşın güçlü demokratik yapısı, sağlam askeri gücü, dış politikadaki etkin siyasal gücü dünya finansörlerini abd'ye çekmek için yeterli bir neden. türkiye'nin kamudan kaynaklanan dış borcu abd veya ab ülkeleri gibi yüksek olmadığından, bir diğer deyişle "fakir, küçük ama onurlu" bir ülke olmamızdan ötürü krizin bizi çok fazla etkilemeyeceğini düşünüyorum.

biz finasçılar amerikayı krize sokan ana nedene ninja (No Income, No Job, no Asset)kredileridiyoruz. birazcık ingilizcesi olan akıllı bir kapitalistin bu işin bir yerinde devlet garantisi yoksa bulaşmayacağını bilir.

şahin'e bir itirazım var. "bütün suçu neo-conlara, siyasilere, bürokratlara yükleyip piyasa ekonomisini sorgulamamak ne kadar doğru" diye sormuş. tamamıyla doğru bana kalırsa. tamamıyla piyasa ekonomisindeki kuralların geçerli olduğu bir ekonomide piyasa aktörleri zannedildiği gibi başkalarının etkilerinden zarar görmezler, tam aksine kendi yalışlıklarının bedelini öderler. en azından piyasadaki tüm bireyler, başkaları yüzünden zarar görmez. üstelik keynesyen mantıkla piyasaya sözde tüketicilerin veya üreticilerin yararına yapılan müdahalelerin asıl reel durumlarını iyileştirme çabası güdülen kesimin zararına işlediği ampirik olarak ispatlanmıştır. sözgelimi hükümetlerin çiftçinin durumunu iyileştirmek için buğday fiyatlarına bir altsınır-taban fiyat koyması çiftçilerin ürettikleri ürünleri satamamaları gibi kaotik bir netice doğurabilir. çiftçilerin sübvansiyonlarla desteklenmesi belki çiftçilere karşı olumlu bir adım gibi görülebilir. lakin verilen bu sübvansiyonlar da en nihayetinde işçinin, memurun cebinden çıkmaktadır. yani burada da "adalet" unsuru tartışmaya açılır.

bunların dışında engelli-yaşlı gibi sosyal geçinim gücü bulunmayanlara devletin yardım etmemesi gerektiğini söylemiyoruz ki. tam aksine devletin piyasadan ve piyasa işleyişinden elini çekmesi bu tür sosyal politikalar yapmasına imkan tanıyacaktır. milton friedman'ın deyimiyle "tutarlı bir liberal, anarşist değildir"

bunun dışında soros, rockefeller gibi finansörlerin siyasal güçlerinden dem vurmuşsun. bu kişiler, zenginliklerinden aldıkları güçle başka insanların hayatlarına yönelik olumlu-olumsuz herhangi bir müdahalede bulunuyorlarsa yargı sistemi her zaman devrededir. liberalizmin öngördüğü minimal devlet zaten devletin iç-dış güvenlik ve yargıdan oluşmaktadır. devlet eğer piyasadan elini çekerse asıl görevlerinden biri olan yargı sistemi en mükemmel şekliyle işleyecektir.